„Kryl” oraz „szczętki” to nazwy zbiorcze dla blisko stu gatunków niewielkich skorupiaków żyjących w wodach oceanicznych.
Oprócz niezwykle ważnej roli w ekosystemie (zjadają i same są zjadane), są poławiane przez człowieka i wykorzystywane do celów przetwórczych oraz przemysłowych i rolniczych. Największą popularnością cieszy się kryl antarktyczny (Euphausia superba), w którym Edward Gierek upatrywał rozwiązania polskich problemów mięsno-białkowych końca lat 70. – mieliśmy nawet usypać wyspę-bazę u wybrzeży Antarktydy dla statków łowiących szczętki (kotlety z kryla były rozważane przez najwyższe władze państwowe). Duże znaczenie komercyjne mają także dwa inne gatunki: kryl pacyficzny (E. pacifica) i kryl północny (Meganyctiphanes norvegica).
Kryl antarktyczny jako surowiec świeży zawiera liczne związki mineralne (zwłaszcza wapnia, magnezu i fluoru), kilkanaście procent białka i do 4% lipidów, w tym wielonienasyconych kwasów tłuszczowych: eikozapentaenowego (EPA) i dokozaheksaenowego (DHA), obecnie bardzo poszukiwanych i pożądanych z dietetycznego punktu widzenia. W krylu występuje także astaksantyna, czyli barwnik ksantofilowy o silnych właściwościach przeciwutleniających.
Uzyskanie oleju z kryla – co jest oczywiście praktykowane – wcale nie jest takie łatwe, wszak nie można wsypać skorupiaków do tłoczni, tak jak nasion lub pestek. Najczęściej oddziela się warstwę tłustą za pomocą rozpuszczalników organicznych (etanol i aceton lub heksan albo butan), ponadto prowadzi się próby przy użyciu metod podkrytycznych, co jednak wymaga specjalistycznych urządzeń.
Źródła wielonienasyconych kwasów tłuszczowych – wśród których wyróżnia się przede wszystkim oleje rybie – zmniejszają nasilenie i osłabiają przebieg stanu zapalnego. W kilku badaniach klinicznych stwierdzono, iż stosowanie preparatów z olejem rybim redukuje ból, sztywność i tkliwość w obrębie stawów na poziomie podobnym jak niesteroidowe leki przeciwzapalne (NLPZ). Olej z kryla ma bardzo podobny skład względem oleju rybiego, ale – według analiz – lepszą biodostępność, a zawarta w nim astaksantyna może potęgować efekty nienasyconych kwasów tłuszczowych.
Czy regularna, 24-tygodniowa terapia olejem z kryla przyniesie korzyści pacjentom cierpiącym na zwyrodnienie stawu kolanowego? Sprawdźmy to! Poniższe dane pochodzą z artykułu opublikowanego w maju 2024 w JAMA Network.
Uczestnicy doświadczenia zostali zrekrutowani w latach 2016-2019 na podstawie specjalnego programu prowadzonego w australijskich szpitalach publicznych, przy współpracy z lekarzami rodzinnymi, chirurgami i reumatologiami. Zakwalifikowano osoby w wieku >40 lat, ze zdiagnozowaną chorobą zwyrodnieniową stanu kolanowego, z bólem opisywanym jako umiarkowany (w skali 0-100 wynik powyżej 40), z widocznymi zmianami (wysiękiem) w obrębie stawu kolanowego w badaniu MRI. Wykluczano pacjentów z historią urazów, operacji kolana, zmianami radiologicznymi, mających alergię na owoce morza, stosujących niektóre leki lub poddanych zastrzykom z kortykosteroidów albo kwasu hialuronowego. Łącznie z grupy 476 potencjalnych uczestników, włączono do badania 262 osoby, a eksperyment ukończyło 222 pacjentów. Średnia wieku wyniosła 61,6 roku, 53% uczestników to kobiety.
Uczestników losowo podzielono na dwie grupy – placebo oraz doświadczalną, w każdej codziennie przyjmowano dwie, nieco ponad jednogramowe kapsułki. W grupie placebo zawierały mieszankę olejów roślinnych (oliwy, palmowego, kukurydzianego), bez EPA i DHA oraz o poziomie kwasów omega-3 niższym niż 0,5%.
W grupie doświadczalnej każda kapsułka zawierała olej z kryla, sumarycznie 2 g na dobę. Z każdą kapsułką dostarczano 190 mg EPA, 100 mg DHA oraz łącznie 350 mg kwasów omega-3 i 12 mg kwasów omega-6.
Stan zdrowia pacjentów oraz ich parametry biochemiczne były oceniane regularnie na przestrzeni 24 miesięcy. Głównym kryterium efektywności terapii była zmiana nasilenia bólu w skali VAS (0-100). Mniej ważne były zmiany w obrazie MRI, wyniki kwestionariuszy oceny bólu WOMAC (Western Ontario/McMaster Universities Osteoarthritis Index; 0-500), pomiary glikemii i gospodarki lipidowej oraz siła kończyn dolnych.
Czy kryl zadziałał? Nie zauważono zmian w redukcji poziomu bólu w skali VAS. Przypomnę, iż używano skali 0-100, gdzie 100 oznacza bardzo silny ból. Na początku badania w grupie placebo dyskomfort oceniano na 50,2 punktu, w grupie doświadczalnej na 47,8.
Po 24 tygodniach osiągnięto odpowiednio 29,3 punktu (-20,2 dla placebo) i 26,5 punktu (-19,9 dla krylu), a zatem terapia olejem z kryla okazała się równie skuteczna – w tym zakresie – jak mieszanka olejów placebo ubogich w kwasy omega-3, teoretycznie o znacznie gorszych właściwościach leczniczych.
Pomiary drugorzędowe wskazały na zredukowanie objętości wysięku stawowego (-0,94 ml) w grupie placebo, co jest bardzo korzystnym zjawiskiem. W grupie krylowej zaobserwowano zwiększenie objętości płynu (+0,81 ml) w obszarze torebki, a zatem efekt przeciwstawny, negatywny, wskazujący na pogłębianie się zmian zwyrodnieniowych.
Nie zaobserwowano istotnych różnic pomiędzy grupami względem kwestionariusza WOMAC oraz wyników związanych z biochemicznym oznaczaniem nasilenia stanów zapalnych. Wśród pacjentów stosujących olej z kryla wykryto znaczną poprawę poziomu trójglicerydów w ciągu pierwszych 12 tygodni, ale w dłuższym okresie czasowym, ta pozytywna zmiana została „rozmyta”. Liczba działań niepożądanych kształtowała się na podobnym poziomie: 97 dla kryla, 106 dla placebo.
W teorii i na papierze olej z kryla prezentował się jako doskonałe remedium na stany zapalne i zwyrodnienia. Jednak doświadczalnie stwierdzono, iż 24-tygodniowa terapią kapsułkami zawierającymi 2 g oleju, nie przynosi poprawy w przypadku zwyrodnienia stawu kolanowego. Oczywiście nie wyklucza to użyteczności przy większej dawce, dłuższej terapii, bądź przy innych schorzeniach. Niektóre dane wskazują, iż efektywne mogą być dawki aż dwukrotnie wyższe – na poziomie 4 g na dobę. Ale na to trzeba… wycisnąć sporo krylu!
Czy obserwujesz mnie na Facebooku?
Dodaj komentarz