Kolejny wpis do „Katalogu Leków Ciekawych” poświęcę medykamentowi o unikalnym składzie, który najwyraźniej został już wycofany z obrotu.
Lek Uzara był wytwarzany przez całkiem duży koncern Stada Arzneimittel AG i wyróżniał się obecnością afrykańskiej rośliny leczniczej, która nie jest powszechnie znana nawet wśród doświadczonych zielarzy, ani nie ma polskiej nazwy botanicznej. Xysmalobium undulatum, lepiej znana właśnie jako „uzara”, należy do rodziny toinowatych (Apocynaceae), znanej dzięki takim taksonom jak oleander, hoja albo mandewila. Występuje w Afryce Wschodniej i Południowej: można ją spotkać w Tanzanii, Kenii, Angoli, Zambii, Botswanie, Mozambiku oraz w Republice Południowej Afryki, często rosnąc przy drogach, podobnie jak nasza cykoria.
To jednoroczna roślina osiągająca nawet metr wysokości, zawierająca sok mleczny z lateksem, odznaczająca się dużymi sercowatymi liśćmi oraz tworząca grube mięsiste korzenie o kształcie marchewki. To właśnie one – z zewnątrz brązowe, wewnątrz białe, o dość przykrym zapachu – są surowcem zielarskim znanym jako Radix Uzarae. W afrykańskiej medycynie ludowej są wykorzystywane w leczeniu histerii, łagodzeniu skurczów porodowych, dolegliwości menstruacyjnych, kolek, dolegliwości żołądkowych oraz biegunek, a aplikowane zewnętrznie przyspieszają gojenie ran i ropni. Lud Tswana żuje korzenie uzara przy zatruciach pokarmowych, Mpondo zwalczają nią dyzenterię, a Nama przy ich pomocy regulują trawienie i wypróżnienie.
Korzenie uzara zawierają w sobie glikozydy kardenolidowe, między innymi uzarynę, ksysmalorynę i allouzarynę. Jednak z uwagi na dość nietypową budowę strukturalną, odmienną od innych cząsteczek kardenolidowych, mają bardzo słaby wpływ na mięsień sercowy, a ewentualne efekty naparstnicopodobne występują tylko przy wysokich dozach, a właściwie zatruciach z przedawkowania. Oprócz tego w korzeniu znajdują się garbniki i flawonoidy, zdecydowanie słabiej rozpoznane w kwestiach fitochemicznych.
Uzara to surowiec o działaniu spazmolitycznym, przeciwwymiotnym i ściągającym, co jest zasługą kompleksu wszystkich grup czynnych. Niektóre związki działają czysto fizycznie, natomiast inne stymulują nerw błędny, wpływają na zwężenie naczyń krwionośnych w układzie pokarmowych oraz spowalniają aktywność jelit, co łagodzi skurcze i parcie na stolec. Uzara nie hamuje zupełnie biegunek, ale nie dopuszcza do ich gwałtownego przebiegu oraz nie utrudnia samooczyszczenia jelit i zaburzeń składu flory jelitowej. Z tego względu sproszkowane korzenie oraz ekstrakty z nich wykonane zyskały renomę skutecznego środka przy niespecyficznych schorzeniach z obecnością biegunek, a zwłaszcza chorób występujących wśród podróżnych, w tym słynnej „klątwy faraona” – i tak też były pozycjonowane na rynku.
Opisywany lek Uzara to tabletki (był dostępny także płyn), które jako jedyną substancję aktywną zawierają 40 mg suchego wyciągu z korzeni uzara (DER 4-6:1) wykonanego na bazie 60% metanolu. Dawka dobowa dla dzieci powyżej 6. roku życia to 3 tabletki (120 mg), a dla młodzieży i dorosłych to 5 tabletek (200 mg).
Wielka szkoda, że Uzara zniknęła z rynku, gdyż tradycja związana z tym preparatem była bardzo długa – lek wprowadzono na rynek niemiecki w 1911 roku. Ponad 110 lat historii bez wątpienia świadczyło o wielkiej przydatności i znakomitej skuteczności.
Czy obserwujesz mnie na Facebooku?
Dodaj komentarz