Autonomiczny układ nerwowy (AUN) dzieli się na część współczulną i przywspółczulną.
Pierwsza odpowiada za pobudzenie i mobilizację ciała, zaś druga działa zupełnie przeciwnie – hamuje i wycisza organizm. Ich wpływ jest szczególnie widoczny jeżeli chodzi o pracę układu krążenia: część współczulna zwiększa tętno i siłę skurczu mięśnia sercowego, natomiast przywspółczulna osłabia jego czynność i przewodnictwo nerwowe. Ich działanie w wielu aspektach znosi się i niweluje, co określa się mianem „równowagi współczulno-przywspółczulnej”. Wraz z wiekiem i nasilającymi się chorobami, zdolność układu przywspółczulnego do ograniczania wpływu części współczulnej maleje, co powoduje stopniowy wzrost ciśnienia tętniczego krwi czy nasilające się nieprawidłowości rytmu serca, tworząc w ten sposób błędne koło.
Wielokrotnie udowodniono, iż przetwory wodne z wielu roślin leczniczych mogą wyraźnie wpływać na parametry fizjologiczne, funkcjonowanie narządów i układów, a tym samym na zdrowie człowieka. Napary i odwary z korzeni kozłka lekarskiego (Valeriana officinalis) są wykorzystywane w terapii zaburzeń snu i wzmożonego napięcia nerwowego oraz pomocniczo przy stanach depresyjnych i lękowych. Związki czynne kozłka oddziałują wielokierunkowo, w tym wpływając na receptory GABA i adenozyny oraz pobudzając aktywność metaboliczną komórek nerwowych. Skutkuje to nie tylko reakcją ściśle lokalną, ograniczoną do mózgu i rdzenia przedłużonego, ale także ogólnoustrojową – zmniejsza się opór naczyniowy oraz ciśnienie tętnicze. Ale czy kozłek jest na tyle silny, aby wpłynąć również na akcję serca?
W styczniowo-lutowym (2025 r.) wydaniu czasopisma Avicenna Journal of Phytomedicine pojawił się artykuł oceniający wpływ naparu z korzeni kozłka na pracę serca i utrzymanie równowagi współczulno-przywspółczulnej.
Do udziału zaproszono 12 zdrowych dorosłych mężczyzn (średnia wieku – 24,5 roku) – kobiety wykluczono, aby wyeliminować możliwy wpływ hormonów związanych z cyklem menstruacyjnym. Uczestnicy unikali napojów z kofeiną przez 24 godziny. W trakcie doświadczenia najpierw otrzymali jednorazowo do wypicia 50 ml wody (kontrola), a następnie po pewnym czasie 50 ml naparu z korzeni kozłka lekarskiego (interwencja). Płyn przygotowano w następujący sposób: 5 g korzeni zalano 100 ml wrzącej wody, zaparzano przez 20 minut i studzono przez kolejne 20 minut. Przetwór rozcieńczono równą ilością wody (1:1), a następnie odmierzano każdemu żądaną objętość. Przez 30 minut od wypicia wody i naparu, mierzono zmiany pracy serca za pomocą EKG oraz urządzeń mierzących oddech, jak i parametry hemodynamiczne.
W tekście pada wiele dość skomplikowanych informacji i oznaczeń kardiologicznych, dlatego przybliżę tylko najważniejsze informacje. Liczba uderzeń serca na minutę przed doświadczeniem średnio wyniosła 66, po wodzie 64, a po 30 minutach od wypicia naparu kozłkowego – tylko 61. Pewnej redukcji uległo również ciśnienie skurczowe – pomiar bazowy wskazał 119 mmHg, po wodzie 118 mmHg, a po naparze kozłkowym – 114 mmHg; z kolei wahania ciśnienia rozkurczowego były nieznaczne.
Prowadzone analizy zapisów wykazały, że kozłek wydatnie zmniejszył częstotliwości wysokie i zwiększył częstotliwości niskie, co przekłada się na złagodzenie nieprawidłowo wzmożonej pobudliwości nerwowej, a tym samym regulację całego układu autonomicznego. Prawdopodobnie jest to zasługą wielu różnych czynników, w tym normalizacji pracy lewej komory serca, regulacji wydzielania noradrenaliny i acetylocholiny, wpływu na receptury adrenergiczne w sercu i tętnicach wieńcowych oraz oddziaływania na mechanoreceptory serca. Na podstawie tych wyników autorzy postulują, iż korzenie kozłka mogą być zaliczane do grona ziół kardioprotekcyjnych i nasercowych, właśnie ze względu na regulację autonomicznego układu nerwowego i zdolność do doraźnego przywracania równowagi współczulno-przywspółczulnej. Wskazuje się, że to głównymi substancjami umożliwiającymi pojawienie się takiego działania są walepotriaty, dla których udowodniono potencjał hipotensyjny oraz tonizujący nerw błędny.
Choć kozłek lekarski jest postrzegany głównie jako surowiec uspokajający, wyciszający i przeciwlękowy, nie można nie dostrzec jego wpływu na układ sercowo-naczyniowy. Jego obecność jest wysoce zalecana, podobnie jak kwiatostanu głogu, w mieszankach i preparatach łagodzących szkodliwy wpływ stresu czy wysiłku fizycznego (także zwykłego, codziennego), szczególnie w ujęciu kardiologicznym.
Czy obserwujesz mnie na Facebooku?
Dodaj komentarz