Nigdy nie pałałem uwielbieniem dla tamtejszego ziołolecznictwa, ale trzeba przyznać, iż farmakognozja oraz fitoterapia stały i wciąż stoją na wysokim poziomie.
Wprawdzie nie odkryto tam Świętego Graala i cudownych ziół – podobnie jak i na Zachodzie, ale potrafi się wykorzystać zioła na skalę masową ku pożytkowi społeczeństwa, a rezultaty licznych doświadczeń i eksperymentów, pozwoliły na dokonanie kilku przełomów w świecie ziołolecznictwa. I dobre, pożyteczne rzeczy zaadoptowaliśmy z korzyścią dla siebie w Europie: jak na przykład adaptogenne korzenie eleuterokoka. Zgłębianie świata roślin wciąż trwa, o czym świadczy wciąż poszerzająca swoją objętość Państwowa Farmakopea Federacji Rosyjskiej.
Nowe edycje oficjalnego krajowego lekospisu pojawiają się co cztery lata: XIII wydano w 2015, XIV w 2019, a XV w 2023 roku. Rosyjska farmakopea ma budowę cokolwiek zbliżoną do polskiej (europejskiej), ale jest rozwijana odrębnie i bardzo konserwatywnie, przypominając mi styl dokumentów z lat 60. i 70. Wraz z opisami chromatograficznymi i metodami spektralnymi, publikuje się proste testy barwne, jakościowe oraz uszczegóławia formy czy preparaty które na Zachodzie już dawno wyszły z użycia. Dla przykładu w farmakopei wciąż można znaleźć monografie gąbek (nasączane porowate materiały), ołówków (środki aplikowane miejscowo za pomocą specjalnej formy) czy szamponów leczniczych.
Liczba ziół w PFFR wciąż rośnie, ale nie jest mi łatwo ją określić, gdyż raz opublikowanej monografii zwykle nie przepisuje się w kolejnych wydaniach, gdy nie dokonano zmian. Po numeracji wnoszę, że jest to około 135 roślin + kilkadziesiąt ekstraktów, olejków i surowców dodatkowych. Odrębnie wyszczególnia się kompozycje, nalewki czy leki złożone. Wiele ziół i przepisów jest takich samych jak i u nas, ale oczywiście są pewne różnice. Aby przybliżyć odmienności, pozwolę sobie na wypisanie kilku ciekawszych ziół i preparatów wraz z ich krótką charakterystyką.
Liście korkowca amurskiego – Phellodendroni folia; standaryzacja na minimum 1,5% glukopiranozydu metylobutenylotrihydroksyflawanolu.
Wykorzystywane jako źródło substancji będącej glikozydem flawononolu: związek nosi nazwę fellamuryna i jest substancją czynną leku Flakozid, o działaniu przeciwwirusowym (nawracajaca opryszczka, grypa, ospa, odra) oraz hepatoochronnym (wirusowe zapalenia wątroby). Opracowany i opatentowany w latach 90., zniknął z rynku kilkanaście lat później, ale na polecenie Ministerstwa Zdrowia (2023 r.) podjęto prace, aby przywrócić produkcję z uwagi na rosnące zapotrzebowanie na krajowe środki przeciwwirusowe. Z uwagi na szerokie wykorzystywanie kory korkowca amurskiego w medycynie chińskiej i japońskiej, nie ma problemów z uzyskaniem surowca o wysokiej jakości.
Ziele maklei sercowatej – Macleayae herba; standaryzacja na minimum 0,5% sumy alkaloidów sangwinaryny i chelerytryny, co wyraźnie wskazuje na pochodzenie z rodziny makowatych (Papaveraceae).
Surowiec wykorzystywany jako lek przeciwdrobnoustrojowy wobec bakterii Gram-dodatnich i ujemnych, grzybów i protistów z rodzaju Trichomonas. Ekstrakty i wyizolowana frakcja alkaloidów jest stosowana miejscowo w maściach przy zakażeniach skóry, owrzodzeniach i ranach. Wewnętrznie, w bardzo niskich dawkach (tysięczne części grama), podawana przy porażeniach nerwów z uwagi na działanie inhibicyjne względem acetylocholinoesterazy, podobnie jak dostępna w Polsce ampułkowana galantamina (Nivalin).
Owoce róży ubogie w witaminy – Rosae fructus hypovitaminosus.
W Rosji rozróżnia się owoce wysokowitaminowe i niskowitaminowe – w Europie nie ma takiego podziału. Te pierwsze nie tylko muszą zawierać 0,2% witaminy C, ale także 300 mg% karotenoidów i 0,4% flawonoidów w przeliczeniu na rutynę. Ponieważ poszczególne gatunki róży są dość chimeryczne w stabilności i mogą mieć żałośnie mało witaminy C, funkcjonuje także surowiec niskowitaminowy, standaryzowany na minimum 2,6% kwasów organicznych, bardziej smakowy niż leczniczy.
Gatunki wysokowitaminowe: R. majalis (girlandowa), R. accularis (igiełkowata), R. davurica (dahurska), R. fedtschenkoana (Fedchenka) i R. rugosa (pomarszczona).
Gatunki niskowitaminowe: R. canina (róża dzika), R. corymbifera, R. floribunda, R. kokanica, R. tomentosa (kutnerowata), R. balsamica i R. zangezura.
Ziele szaroty błotnej – Gnaphalii uliginosi herba, standaryzowana na minimum 0,2% gnafalozydu A.
Ziele wykazuje działanie hipotensyjne z uwagi na wywoływany rozkurcz naczyń krwionośnych, jednocześnie łagodnie spowalnia pracę serca, a zatem jest dość „głogowe” w działaniu. Ma dość silne właściwości przeciwzapalne, ponadto żółciopędne i stymulujące perystaltykę jelit. Przetwory z szaroty stymulują regenerację tkanek oparzonych i owrzodzonych (także przy podawaniu wewnętrznym, napary przy wrzodach żołądka), co wynika z działania kompleksu związków oraz witamin i flawonoidów.
Aervae lanatae herba z Ouret lanata. Krzew występujący w Afryce, Arabii, Indiach i w Azji. Brak standaryzacji, ale oznacza się flawonoidy (rutynę i kwercetynę). Obecne alkaloidy indolowe i sole potasowe.
Środek moczopędny, obniżający poziom związków azotu, a zatem przydatny w stanach zapalnych, nefropatiach, kamicy nerkowej i obrzękach różnego pochodzenia. Jednak przy dłuższym stosowaniu może podrażniać.
Owoce olchy – Alni fructus, w których powinno się oznaczyć zawartość garbników. Formalnie to owocostany, gdyż właściwe owoce – nasiona – znajdują się wewnątrz drewniejących struktur osi kwiatostanu. Pod wpływem wiatru, nasiona wypadają i pozostają puste, zdrewniałe „szyszeczki”, które wiszą przez całą jesień i zimę.
W surowcu są obecne garbniki (20-30%) i kwasy fenolowe, zwłaszcza galusowy. Przewody wodne (odwar z 15 g na 300 ml wody) wykorzystuje się do leczenia ostrych i przewlekłych schorzeń jelit, głównie biegunek o podłożu bakteryjnym i pierwotniakowym, pomocniczo w stanach zapalnych jelita grubego. Działają ściągająco, zapierająco, i rozkurczająco, podobno mogą korzystnie wpływać na rozwój mikroflory. Maja działanie przeciwkrwotoczne i przeciwobrzękowe.
Eliksir z owoców aronii, pączków brzozy, owoców i kwiatów głogu, nasion sosny syberyjskiej i korzeni eleuterokoka. Standaryzowany na 0,05% flawonoidów i 0,007% garbników. Brązowa ciecz o charakterystycznym zapachu, może wydzielać osad.
Produkt sprzedawany jako alkoholowy tonik o nazwie Kedrovit, zawierający również sporo miodu i cukru. Lekowi przypisuje się działanie wzmacniające, zwiększające wydolność fizyczną i poprawiający ogólny metabolizm organizmu. Podawany pacjentom po ciężkich chorobach, w okresie rekonwalescencji, jako źródło witamin, flawonoidów i substancji odżywczych.
Mazidło z soku aloesowego, ekstraktu z koszyczków nagietka i rumianku, lewomentolu i olejku eukaliptusowego. Standaryzowane na 0,07% flawonoidów i 0,10% garbników.
W handlu na rynku ukraińskim jako Alorom, mazidło na bazie oleju rycynowego i emulgatorów. Dość gęsta masa o barwie brązowo-zielonej. Sok aloesowy stanowi 47,8% masy preparatu, ekstrakt nagietkowy to 20%, rumiankowy 10%; lewomentol i olejek eukaliptusowy odpowiednio po 0,1%. Preparat przeciwzapalny, przeciwbólowy i gojący, sprzyjający regeneracji i odbudowie skóry przy niewielkich uszkodzeniach o tępym charakterze. Wspiera wchłanianie się krwiaków (siniaków). Stosowany przy stanach zapalnych stawów, uszkodzeniach ścięgien, profilaktycznie przeciwko odleżynom.
Czy obserwujesz mnie na Facebooku?
Dodaj komentarz